zaterdag 23 juni 2012

Horen, Zien en Toepassen!

De laatste tijd is er in de wereld van overheidsinkoop veel aandacht voor het onderwerp Best Value Procurement ofwel prestatie-inkoop. Dean Kashiwagi, de bedenker van deze systematiek, zit tegenwoordig vaker in hotelkamers in Nederland dan thuis bij zijn vrouw in Amerika. Als een David Ogilvie of Cesar Millan trekt hij met zijn voorstelling door het land en trekt dan iedere keer volle zaken en een enthousiast publiek. Op 9 mei was hij bijvoorbeeld in Zwolle waar de NEVI een heel congres aan prestatie-inkoop weidde onder de toepasselijke titel Horen, Zien en Toepassen! Hier sprak ook Jeroen van de Rijt, samen met Sicco Santema, de Nederlandse goeroe op dit onderwerp. Jeroen ontmoette ik pas geleden weer tijdens de bijeenkomst van het Gemeentelijk Inkoop Platform. Ook het PIANOo-congres kwam niet onder prestatie-inkoop uit. Liefst drie sessies werden er mee gevuld en ook hier weer volle zalen. En jawel, wie staat er op het Nationaal Congres Risicomanagement van het CROW in oktober: Dean Kashiwagi met zijn waterflesje.

Dan moet er toch wel bijzonders aan de hand zijn, want alleen bijeenkomsten over de uitleg van nieuwe regelgeving en over jurisprudentie trekken volgens mij zoveel aandacht. En vooral dat maakt het opmerkelijk. De Nederlandse overheidsinkoop is compleet dichtgetimmerd met allerlei regeltjes en we willen ze allemaal zo netjes mogelijk toepassen, bang als we zijn om voor niet- transparant, discriminatoir (kon het woord amper goed typen) of niet-objectief te worden uitgemaakt. Alles volgens de regeltjes, laagste prijs erover en vooral geen contact met de markt. Heb je een goede aanbesteding gedaan? Ja hoor, prima. Ik had geeneens rechtszaak. Zo gaat het ongeveer. De perverse effecten hiervan hebben we mee kunnen maken in de schoonmaaksector, waar de laagste prijs werd omgeslagen over de lonen van het schoonmaakpersoneel, met de langste stakingen in de Nederlandse geschiedenis tot gevolg. En dat dreigt ondertussen in meer sectoren.

Belangrijke reden van deze ellende: een enorm wantrouwen in de capaciteiten van het bedrijfsleven. En dan kom ik terug op prestatie-inkoop. De basis hiervan is de paradigmashift (sinds het boek van Gerco Rietveld een woord dat iedere zichzelf respecterende inkoper regelmatig in de mond neemt) van “het controleren en beheersen van aanbieders” naar “loslaten en vertrouwen”. Je contracteert de specialist die duidelijk boven het maaiveld uitsteekt. Die specialist weet zelf het beste wat ie moet doen. Daar kun je veel meer waarde uit halen dan als je uitsluitend op prijs inkoopt. Rijkswaterstaat heeft dat goed begrepen en is, mede dankzij toepassing van prestatie-inkoop, de terechte winnaar van de Dutch Sourcing Award 2012.

Is dit nu eigenlijk wel zo vernieuwend? Ja, want we deden het niet zo. Nee, want we deden het niet meer zo. Heel logisch toch om de beste partij een klus te laten doen. Daar zoek je thuis toch ook naar? Net zoals je thuis prijzen vergelijkt, met winkeliers praat, folders leest en Internet afstruint, op zoek naar de beste prijs-kwaliteit verhouding? Dat noemen we in inkooptermen marktkennis en marktconsultatie. Mocht niet werd er gezegd. Fout! We deden het niet meer zo. Jammer, want we geven wel veel overheidsgeld uit en het zou toch wel heel fijn zijn als dat goed besteed werd door de beste partij te selecteren.

Met een nadrukkelijk focus op kwaliteit krijgen partijen de kans zich te onderscheiden, krijgt het MKB een eerlijkere kans, wordt innovatie gestimuleerd en bloeit de economie op. Daar ligt een enorme kans voor de Nederlandse overheidsinkoop! Daar ligt de kracht van prestatie-inkoop! Daarom mag het boek van Sicco en Jeroen herdrukt worden en aangevuld worden met nog meer voorbeelden in veel meer sectoren en ook bij kleinere overheden. Daarom mag Dean hier nog veel vaker komen optreden. Maar dan alleen als de bezoekers komen horen en zien en het daarna ook daadwerkelijk toepassen!




zaterdag 9 juni 2012

De snaterparadox: Calimero, het lelijke eendje, de domme gans en de zwaan

Tijdens het PIANOo-congres op 7 juni zette ik het volgende berichtje op Twitter:
Soms lijkt een inkoper op Calimero: bestuur is groot en ik ben klein. Meer beroepstrots graag!
De aanleiding voor dit berichtje was de uitkomst die PIANOo, voorafgaand aan het congres had uitgestuurd. Inkopers van de overheid zijn goed in hun vak, vinden dat ze goed bezig zijn, ze doen de juiste dingen en houden ook van hun werk. Alleen, ze worden niet begrepen; zo vinden ze zelf. Vooral het bestuur van de eigen organisatie moet het ontgelden. Ze snappen het niet en ze luisteren niet. Daar zit een kern van waarheid in. Ook is het waar dat bestuurders vaak een afweging moeten maken, een afweging die soms haaks op die van de inkoper staat. Is dat erg? Nee, wel vaak lastig. Voor de inkoper dan, want de bestuurder is de baas en de baas beslist. Heel simpel.
Dat dit leidt tot collectief Calimerogedrag (zij zijn groot en ik ben klein en dat is niet eerlijk, oh nee) snap ik minder goed. Want wat gebeurde er vervolgens? De groep verdeelde zich die dag over zo’n veertig deelsessies. Veertig?? Jawel! Een ongekend groot aantal en allemaal verzorgd door collega’s en we hadden aanbod voor nog wel meer sessies. Collega’s die dus allemaal wat te melden hebben en aan de reacties te merken was het nog zinnig ook. Er is dus zat kennis in huis.

Maar dan de typerende reactie van een deelnemer: Tjonge, veel van wat hier verteld wordt, doen wij al! En ik hoorde het lelijke eendje zachtjes kwaken. Waarom vertelde die deelnemer dat niet eerder. Zou hij het ook aan het bestuur verteld hebben; die leuke, nuttige, innovatieve dingen die inkoop allemaal doet in het belang van de organisatie? Weten de vakinhoudelijke collega’s hoe hij markt heeft afgestruind en uitgedaagd heeft om precies datgene te krijgen wat die collega nodig had en wat vaak nog meer is dan ie verwachtte? En tjonge, die prijs veel ook nog eens mee. Zouden ze het allemaal weten? Ik denk het niet.Het lelijke eendje durfde niet te kwaken.

De snaterparadox gaat ook op voor de domme gans. In het bedrijfsleven is het allemaal zo goed geregeld zegt de gans. Als wij dat hier zouden hebben dan... Als ik zoveel zo weten dan.... Daar zijn ze zoooo professioneel.. Dan blijkt dit al heel snel een verkeerd beeld als je met mensen van het bedrijfsleven praat. Daar is men ook op zoek naar nieuwe inzichten, andere methodieken. Daar lopen ook "domme gansjes" rond die behoefte hebben aan een PIANOo, aan een NEVI, daar lezen ze ook vakbladen als DEAL!, lopen ze ook beurzen en congressen af.
Is dat dom? Welnee, inkoop is een heel mooi vak dat gelukkig nog steeds in beweging is. Zo sterk in beweging, dat er maar weinigen zijn die het hele plaatje in beeld hebben. Er is tenslotte ook maar één Moeder de Gans die alle verhaaltjes vertelt. Daarom hoef je je echt niet te schamen dat je niet alles zou weten. Geen domme gansjes dus in deze sector!
De inkoopprofessionaliteit van de overheid neemt hand over hand toe. Zo sterk zelfs dat de Calimero’s onder hun dop vandaan durven te komen. Ze zijn niet meer in hun Eendje, maar maken een belangrijk deel uit van een organisatie. Ze mogen zich gerust laten zien en mogen best wat luider snateren.

En het lelijke eendje dan? Dat is niet voor niets een sprookje. En het einde van het sprookje kennen we allemaal: het lelijke eendje verandert in een prachtige zwaan. Is het een wonder dat Frank de Reij, Chief Procurement Officer van AirFrance KLM is verkozen tot CPO van het jaar 2011 en nu door iedereen bewonderd wordt? Ik zie het beeldmerk van de KLM en weet het antwoord...
De beroepstrots is er. Het overheidsinkoopvak gaat een heel grote vlucht nemen!